Tái thiết đất trung tâm góp phần thay đổi diện mạo đô thị

Quỹ đất trung tâm dần hạn chế, nhiều thành phố chuyển đổi khu công nghiệp nội đô thành khu đô thị mới, cảnh quan, không gian công cộng để cải thiện môi trường sống, nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Tại London, khu Docklands ở phía Đông thành phố từng là trung tâm cảng biển và công nghiệp lớn của nước Anh. Từ những năm 1960, sự thay đổi của ngành vận tải biển khiến hoạt động cảng dần dịch chuyển khỏi lõi đô thị, để lại hàng trăm ha đất công nghiệp không còn được khai thác hiệu quả. Chính quyền Anh sau đó triển khai chương trình tái thiết quy mô lớn, đầu tư hạ tầng giao thông và chuyển đổi các bến cảng cũ thành khu đô thị đa chức năng. Sau nhiều thập kỷ phát triển, nơi đây hình thành Canary Wharf - một trong những trung tâm tài chính lớn của châu Âu, đồng thời bổ sung hàng chục nghìn căn hộ, văn phòng và các công trình phục vụ đời sống đô thị.

Tương tự, nhiều đô thị châu Á cũng dịch chuyển hoạt động sản xuất ra ngoài trung tâm để tái cấu trúc quỹ đất nội đô. Tại Seoul (Hàn Quốc), khu công nghiệp Guro từng là biểu tượng của ngành sản xuất nước này nay được chuyển đổi thành Guro Digital Complex - trung tâm công nghệ cao với hơn 4.000 doanh nghiệp và khoảng 20.000 lao động đang làm việc.

Trong khi đó, Singapore tái phát triển nhiều quỹ đất công nghiệp và hạ tầng cũ thành các tổ hợp đô thị tích hợp như Paya Lebar Quarter. Trên khu đất rộng khoảng 4 ha, dự án này cung cấp tổng diện tích phát triển khoảng 167.000 m2 gồm văn phòng, thương mại, nhà ở và không gian công cộng, đồng thời trở thành hạt nhân trong chiến lược hình thành một cực tăng trưởng mới ngoài khu trung tâm truyền thống của đảo quốc.

Dù có cách triển khai khác nhau, các mô hình này đều cho thấy xu hướng tái thiết những quỹ đất từng phục vụ sản xuất đơn ngành thành các tổ hợp đa chức năng, tạo thêm động lực tăng trưởng kinh tế và đáp ứng nhu cầu sinh sống, làm việc của người dân. Theo Chương trình Định cư Con người Liên Hợp Quốc (UN-Habitat), tái thiết đô thị không chỉ là thay đổi công năng sử dụng đất mà còn giúp khôi phục những khu vực chưa được khai thác hiệu quả, tạo thêm cơ hội phát triển cho cộng đồng địa phương.Tại Việt Nam, Hà Nội cũng đang triển khai chủ trương di dời các cơ sở sản xuất ra khỏi nội đô nhằm giảm áp lực hạ tầng, cải thiện môi trường và tái cấu trúc không gian đô thị.

Nhiều quỹ đất từng dành cho hoạt động công nghiệp đang được quy hoạch lại để phát triển nhà ở, thương mại, dịch vụ và các công trình công cộng.Trục Nguyễn Trãi - Ngã Tư Sở là một trong những khu vực thể hiện rõ quá trình chuyển đổi này. Nơi đây từng tập trung nhiều nhà máy lớn thuộc cụm công nghiệp cũ. Sau khi các cơ sở sản xuất từng bước di dời, hàng chục ha đất được tái quy hoạch theo chức năng đô thị với các công trình nhà ở, trường học và hạ tầng phục vụ cư dân.Sự thay đổi này không chỉ tạo thêm nguồn cung nhà ở cho khu vực trung tâm mà còn mở ra cơ hội bổ sung những chức năng còn thiếu trong nội đô.

Thay vì phục vụ hoạt động sản xuất của một số ít doanh nghiệp như trước đây, các khu vực sau khi được tái quy hoạch có thể đáp ứng đồng thời nhu cầu ở, học tập, làm việc và sinh hoạt của cộng đồng dân cư.Theo UN-Habitat, một trong những mục tiêu quan trọng của tái thiết đô thị là đưa những khu đất chưa được khai thác hiệu quả trở lại phục vụ cộng đồng. Giá trị của quá trình chuyển đổi khi đó, không chỉ được đo bằng số lượng công trình mới được xây dựng.

Tại nhiều đô thị, các khu đất công nghiệp sau tái thiết thường bổ sung thêm cây xanh, quảng trường, đường dạo và các tiện ích cảnh quan - những yếu tố vốn khan hiếm trong khu vực trung tâm.Từ nền tảng này, dự án do Masterise Homes phát triển tại khu vực "Cao Xà Lá", phường Khương Đình (tên thương mại: Hanoi Seasons Garden) được quy hoạch với mật độ xây dựng khoảng 28,8%. Phần diện tích còn lại dành cho mảng xanh, đường dạo và các tiện ích phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cư dân đa thế hệ.

Theo quy hoạch, Hà Nội đang chuyển từ đô thị mở rộng sang đô thị kết nối. Việc tái thiết các khu đất công nghiệp cũ thành các khu đô thị mới không chỉ góp phần thay đổi diện mạo thành phố mà còn nâng cao chất lượng sống thông qua việc gia tăng diện tích cây xanh, bổ sung các công trình phục vụ dân sinh và tăng khả năng kết nối hệ thống giao thông công cộng như metro hay mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD).